ZWIĄZEK PRACOWNIKÓW ZAWODOWYCH

DAG powstał w 1946 r. w Hamburgu na mocy Dyrektywy nr 16 brytyjskich władz okupacyjnych, w której określono, że „tak jak i niemieccy robotnicy, pracownicy umysłowi mają prawo się zorga­nizować i wybrać taki rodzaj związku zawodowego, jaki sobie ży­czą” . Organizacja szybko rozprzestrzeniła się w zachodnich strefach okupacyjnych; wynikało to z faktu, że w pewnym sensie nawiązy­wała ona do tradycji Związku Zawodowego Pracowników Umysło­wych funkcjonującego w Republice Weimarskiej.Od początku w kierownictwie DAG istniało przyjazne nastawienie do współpracy z DGB w strefie brytyjskiej. Obradujący w 1947 r. kongres DAG odrzucił jednak zasadę jednolitych branżowych związ­ków zawodowych. W uzasadnieniu podał dwa powody: konieczność ochrony interesów pracowników umysłowych jako szczególnej for­macji zawodowej oraz odmienną mentalność i światopogląd tej gru­py społecznej, wyraźnie pod tym względem różniącej się od ro­botników.

INNE KIERUNKI RUCHU ZWIĄZKOWEGO W RFN

DGB nie jest jedyną centralą związkową w RFN. Oprócz niej istnieją jeszcze inne, z których trzy najważniejsze, to: Niemiecki Związek Pracowników Umysłowych (Deutsche Angestellten Gewerk- schaft, DAG), zrzeszający około 500 tys. członków; Chrześcijańska Federacja Związków Zawodowych (Christlicher Gewerkschaftsbund, CGB), licząca około 290 tys. członków; Niemiecka Federacja Urzęd­ników (Deutscher Beamtenbund, DBB), posiadająca 800 tys. człon­ków. Eo pozostałych, mało znaczących organizacji związkowych należy m. in.: Związek Zawodowy Pracowników Policji (Gewerk- schaft der Polizei, GdP), liczący około 140 tys. członków (od 1978 r. zrzeszony w DGB), Niemiecki Związek Sędziów (Deutscher Richter- bund, DRB), zrzeszający około 14 tys. członków, Unia Pracowni­ków na Stanowiskach Kierowniczych (Die Union der Leitenden kngestelłten, ULA), reprezentująca około 40 tys. członków.

RADYKALNY CHARAKTER

Analiza Programu Podstawowego DGB wskazuje, że mimo ra­dykalnego charakteru jego założeń zaważyły na nim: socjaldemo­kratyczna tradycja ideologiczna, teoria Keynesa oraz doktryna „katolickiego socjalizmu”. Niektóre wyrażone w nim treści sięgają jeszcze do tradycji programowych ADGB, opartych na koncepcji „demokracji gospodarczej”, z tą różnicą, że uwzględniają już do­świadczenia innych reformistycznych struktur państwowych, przyj­mując za punkt wyjścia keynesowską teorię „ekonomicznego wzro­stu” oraz zawarte w niej formy „interwencjonizmu państwowego”. Teoria Keynesa bowiem zyskała w tym czasie popularność, szcze­gólnie w brytyjskiej strefie okupacyjnej, z której wielu przywódców związkowych zostało wybranych do kierownictwa Federacji.

UZASADNIONA POTRZEBA

Uzasadniała to nie tylko potrzebą zabezpieczenia interesów mas pra­cujących, lecz przede wszystkim historycznym doświadczeniem, z którego wywodziła wniosek, iż „demokracji politycznej” musi towarzyszyć „demokracja gospodarcza”;systemowy, polegający na wytyczeniu głównych celów przebudowy RFN, sformułowanych w triadzie: gospodarcze planowanie — kontrola przedsiębiorców — równe współdecydowanie (za­łóg w zarządzaniu środkami produkcji i kierowaniu w sferze sto­sunków produkcji); strategiczny, którego wyrazem w programie jest samo – określenie się zwiążków zawodowych zrzeszonych w DGB; jako organizacji zawodowej pracowników łączącej cele doraźne (poprawa warunków materialnych swoich członków) z celami ogólnospo­łecznymi.

W DRUGIEJ KOLEJNOŚCI

W drugiej kolejności program zwracał uwagę na konieczność zapewnienia takiej polityki gospodarczej, która gwarantując po­szanowanie godności człowieka, prowadziłaby do całkowitego za­trudnienia wszystkich chętnych do pracy, a tym samym przyczy­niłaby się do pełnego wykorzystania sił produkcyjnych i zaspoko­jenia najważniejszych potrzeb mas pracujących. Formą realizacji tego zadania miało być centralne planowanie gospodarcze, wprowa­dzone po to, „ażeby sobkostwo (Selbstsucht) nie triumfowało nad koniecznością wspólnej gospodarki”. Wyraźnie zostało też stwier­dzone, że gospodarka planowa i wolna konsumpcja oraz prawo do zmiany miejsca pracy i wolny wybór zawodu wzajemnie się nie wykluczają, ponieważ dla prywatnej inicjatywy w konkurujących ze sobą przedsiębiorstwach pozostanie jeszcze wiele swobody .

MIMO RÓŻNORODNOŚCI

Mimo swojej różnorodności miał on charakter radykalny. Przede wszystkim zwró­cono w nim uwagę na konieczność przeprowadzenia socjalizacji podstawowych gałęzi przemysłu. Żądania DGB dotyczyły uspołecz­nienia przemysłu wydobywczego (węgla, rudy, ropy naftowej), prze­mysłu przetwórczego — a więc produkcji żelaza, stali, surowców chemicznych, również energetyki — i ważniejszych przedsiębiorstw i instytucji komunikacyjnych, a także wielkich banków. Program podkreślał, że przejęcie kluczowego przemysłu na wspólną własność (Gemeineigentum) powinno jedynie w wyjątkowych wypadkach po­legać na upaństwowieniu. „W ogólności bowiem należy tworzyć specjalne organizacje gospodarczego samorządu, po czym we wszy­stkich radach nadzorczych i administracyjnych jest konieczne za­pewnienie odpowiedniego wpływu związków zawodowych” .

FEDERACJA JAKO CENTRALA ZWIĄZKOWA

Federacja jako centrala związkowa jest zorganizowana w dwu­dziestu jeden wydziałach. Na ich czele stoją kierownicy, nadzoro­wani przez członków Komitetu Wykonawczego. Tak ukształtowana struktura organizacyjna DGB wyraźnie fawo­ryzuje największe branżowe organizacje związkowe, wśród których dominują: Związek Zawodowy Metalowców, Związek Zawodowy Służb Publicznych, Transportu i Komunikacji oraz Związek Zawo­dowy Przemysłu Chemicznego, Papierniczego i Ceramicznego — posiadające w najważniejszych organach Federacji największą liczbę przedstawicieli.Cele ruchu związkowego zostały zawarte w części statutu po­święconej zadaniom DGB. Ujęto je w następujące grupy problemów: zadania ogólnopolityczne, socjalne, gospodarcze, kulturalne i organizacyjno-polityczne. Ale pragmatyczny kierunek związkowej dzia­łalności wytyczył dopiero Program Podstawowy.

ORGANIZACJE W PIONIE

W pionie orga­nizacje związkowe działają na szczeblu lokalnym w miastach, okrę­gach (powiatach) i krajach. W miastach najniższą komórkę związ­kową tworzą branżowcy zatrudnieni w zakładach pracy jednej gałęzi przemysłu; jeśli w mieście występują różne branże przemysłowe, to mogą się one łączyć w kartel. Lokalne organizacje związkowe jednej branży wybierają na swym walnym zebraniu branżowe kie­rownictwo okręgu, zaś na zebraniu delegatów organizacji lokalnych różnych branż — kierownictwo DGB na szczeblu okręgu. Podobnie są wybierane kierownictwa krajowe branżowych organizacji związ­kowych i delegatura DGB na szczeblu kraju. Delegatów na kongresy branżowych związków zawodowych wybierają konferencje okręgo­we (powiatowe), zaś delegatów na kongres Federacji — konferencje lokalne branżowych organizacji związkowych.

KOMITET WYKONAWCZY

Do Komitetu Wykonawczego wchodzi 16 prze­wodniczących organizacji branżowych oraz 9 osób urzędującego kie­rownictwa. Prezydium oraz Komitet Wykonawczy dopiero wspólnie mają prawo podejmować decyzje, które między kongresami obo­wiązują wszystkie wchodzące w skład Federacji organizacje związ­kowe. Ustalone zasady kompetencyjności organów Federacji miały na celu umocnić związkową solidarność na szczeblu centrali i jed­nocześnie zagwarantować autonomię i wpływ branżowych organi­zacji związkowych na Federację.DGB ma w ten sposób podwójną strukturę organizacyjną, na któ­rą składają się struktura poszczególnych związków zawodowych i struktura pionowa Federacji, dopiero wspólnie tworzą one jej model organizacyjny. Obydwie struktury są podobne, ponieważ od­powiadają administracyjnemu podziałowi państwa.